Giá bán lẻ sầu riêng đã bốc hơi gần 90% do nguồn cung dư thừa, trong đó sầu riêng Musang King giảm từ mức 90-100 ringgit (1 ringgit = 6.460 đồng) mỗi ký xuống còn 9 ringgit. Tình trạng dư cung này cũng đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Liệu tốc độ mở rộng sản xuất có đang vượt quá khả năng tiếp thị, chế biến và xuất khẩu sản lượng thu hoạch ngày càng tăng của quốc gia này hay không.
“Tăng trưởng sản xuất đã vượt xa sự tăng trưởng của nhu cầu trong nước cũng như khả năng hấp thụ nguồn cung của thị trường cùng một lúc. Trong tình hình như vậy, giá bán tại vườn tất yếu sẽ chịu áp lực giảm khi cung vượt cầu”, Cơ quan Tiếp thị Nông nghiệp Liên bang (FAMA) nói với Nikkei Asia.
Đối với những nhà vườn như ông Joseph Foong, chủ sở hữu trang trại Karak Karak Durian ở bang Pahang, đà mất giá là sự hội tụ của nhiều yếu tố.
“Thông thường, hoa sầu riêng sẽ nở dần tùy theo tình hình thời tiết. Nhưng bây giờ, hoa nở rộ trên toàn bộ cây cùng một lúc”, ông Foong nói.
Điều trớ trêu là nhiều nhà vườn lại đánh giá vụ mùa năm nay thuộc hàng ngon nhất về chất lượng. Thời tiết khô nóng là điều kiện thiết yếu cho quá trình ra hoa và nhìn chung sẽ tạo ra những trái sầu riêng đậm đà, béo ngậy hơn vì hàm lượng nước thấp giúp cô đặc lượng đường và hương vị.
Mặt khác, đối với người tiêu dùng, vụ mùa bội thu này lại mang đến những món hời ngoài sức tưởng tượng. Tại Lễ hội Sầu riêng Putrajaya hôm 26-6, các giống sầu riêng cao cấp như Musang King, Black Thorn và Red Prawn thu hút người mua với giá thật rẻ. Chẳng hạn, Musang King chỉ còn 15 ringgit/ký so với 80 ringgit như trước đây.
“Người tiêu dùng đang mua sầu riêng nhiều hơn vì giá sầu riêng đã rẻ hơn nhiều”, ông Khairul Anuar Mohamadiah, người sáng lập EzyDurian chia sẻ. Ông cho biết thêm rằng những người bán hàng như ông đang phải dựa vào số lượng bán ra lớn hơn để bù đắp cho biên lợi nhuận mỏng manh.
Sầu riêng Malaysia từ lâu đã được định vị là một sản phẩm cao cấp, có mức giá bán cao tại các thị trường như Trung Quốc và Singapore. Khác với Thái Lan hay Việt Nam thường cắt sầu riêng trước khi chín già để trái có thể chịu đựng suốt quá trình vận chuyển, các nhà vườn ở Malaysia đề cao những quả chín rụng tự nhiên từ trên cây và dùng lưới lớn để hứng trái rụng.
FAMA phủ nhận nguyên nhân rớt giá là do nhu cầu yếu hơn từ phía Trung Quốc.
Malaysia đã xuất khẩu 11.803 tấn sầu riêng sang Trung Quốc trong 5 tháng đầu năm nay, so với 3.029 tấn cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu vẫn rất mạnh mẽ sau khi sầu riêng tươi của nước này được Bắc Kinh cấp phép xuất khẩu vào năm 2024.
Thay vào đó, phần lớn lượng trái cây không đạt quy chuẩn xuất khẩu bị đẩy ngược vào thị trường nội địa, càng làm tăng thêm áp lực lên giá cả. Thách thức hiện tại là làm sao để đảm bảo năng lực tiếp thị của Malaysia phát triển song song với năng lực sản xuất, chẳng hạn như tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới và tạo ra những mô hình kinh doanh mới tại thị trường nội địa.
Về phía nguồn cung, nhà vườn Foong cho rằng toàn ngành cần phải suy nghĩ xa hơn việc chỉ đơn thuần trồng thêm cây. “Năm năm trước, mọi người đổ xô trồng sầu riêng vào thời điểm Covid-19 bùng phát. Nay cây bắt đầu ra trái và cho thu hoạch cùng lúc”.
Cuộc chạy đua sầu riêng trên thị trường Trung Quốc
Trung Quốc hiện chi trung bình 6,9-7,2 tỉ đô la mỗi năm để nhập sầu riêng. Dự kiến con số này sẽ sớm đạt 10 tỉ đô la trong những năm tới.
Thái Lan là nước hưởng lợi lớn từ sự khoái khẩu với sầu riêng của người Trung Quốc. Ban đầu là xuất sầu riêng đông lạnh trong thập niên 1990, Thái Lan bắt đầu xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc vào đầu thập niên 2000. Việt Nam cạnh tranh với Thái Lan từ những lô sầu riêng tươi sang đại lục vào tháng 9-2022, và các lô sầu riêng đông lạnh từ tháng 5-2025.
Hiện có sáu nước được phép xuất sầu riêng tươi sang thị trường Trung Quốc: gồm Thái Lan, Việt Nam, Campuchia (2022), Philippines (2023), Malaysia (2024), và Lào (2025). Riêng Indonesia tham gia thị trường sầu riêng đông lạnh trong năm 2025.
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trên thị trường sầu riêng Trung Quốc khi lần đầu tiên Việt Nam “soán ngôi” Thái Lan để vươn lên dẫn đầu về khối lượng xuất khẩu. Dữ liệu của Hải quan Trung Quốc cho thấy sầu riêng tươi Việt Nam đạt 941.004 tấn, chiếm 50,37% thị phần, đẩy Thái Lan xuống vị trí thứ hai với 920.749 tấn (49,29%). Trong khi hai “ông lớn” này cạnh tranh khốc liệt về sản lượng, Malaysia vẫn kiên định với chiến lược ngách tập trung vào phân khúc xa xỉ. Dù chỉ xuất khẩu được 3.041 tấn sầu riêng tươi trong năm 2025 (chiếm vỏn vẹn 0,16% thị phần), các dòng sầu riêng chín rụng tự nhiên cao cấp của họ vẫn giữ vị thế độc tôn về giá trị và đẳng cấp tại thị trường tỷ dân.
Tuy nhiên, bàn cờ cạnh tranh đã đảo chiều trong nửa đầu năm 2026. Tính đến hết tháng 6-2026, Thái Lan đã xuất 872.237 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc, thu về mức kỷ lục hơn 100 tỉ baht (hơn 3,1 tỉ đô la). Thái Lan đang dồn toàn lực siết chặt tiêu chuẩn chất lượng để bảo vệ vị thế số 1 trên thị trường Trung Quốc
Malaysia chỉ được phép xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc dưới dạng bột sầu riêng/mứt sầu riêng (từ năm 2011) và sầu riêng nguyên quả đông lạnh (từ năm 2019). Tháng 6-2024, Malaysia mới ký nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng tươi. Đến tháng 8-2024, lô hàng đầu tiên gồm 40 tấn sầu riêng tươi thuộc các giống Musang King, Black Thorn, D24 và IOI được vận chuyển bằng đường hàng không đến Trịnh Châu, Trung Quốc
Đứng trước hai đối thủ có khối lượng sản xuất khổng lồ, Malaysia chọn cho mình một lối đi riêng. Không chạy đua về số lượng, Malaysia duy trì mức sản lượng khiêm tốn từ 300.000 đến gần 400.000 tấn mỗi năm, nhắm tới mục tiêu 443.000 tấn vào năm 2030, theo Cục Thống kê Malaysia. Malaysia hoàn toàn tập trung vào phân khúc ngách cao cấp.
Dù lép vế về số lượng và thị phần, sầu riêng Malaysia lại sở hữu ưu thế lớn về độ nhận diện chất lượng. Khác với sầu riêng Thái Lan và Việt Nam thường được cắt khi mới đạt độ chín già khoảng 70-80% để chịu được quá trình vận chuyển đường dài, các giống sầu riêng Malaysia như Musang King hay Black Thorn được để chín rụng tự nhiên. Phương pháp này khiến trái cây khó bảo quản hơn nhưng bù lại, mang đến hương vị đậm đà và kết cấu mềm ngậy – thứ được giới sành ăn Trung Quốc đánh giá là cao cấp nhất.
Chính định vị “premium” này giúp giá sầu riêng xuất khẩu của Malaysia luôn cao vượt trội. Các nghiên cứu thị trường chỉ ra rằng sầu riêng Malaysia thường đắt hơn từ 20-30% so với sản phẩm cùng loại của Thái Lan và Việt Nam, riêng các dòng hảo hạng tại Trung Quốc có thể đắt gấp đôi hoặc gấp ba, theo Food Research Internationalvà South China Moring Post.
Tình trạng rớt giá “sốc” tại nội địa gần đây cho thấy mô hình kinh doanh dựa vào phân khúc giá cao vô cùng nhạy cảm trước những biến động đột ngột của nguồn cung. Điều này buộc Malaysia phải nhanh chóng tìm ra lời giải cho năng lực tiếp thị và xuất khẩu trước khi các vụ mùa bội thu tiếp theo ập đến.
Vì sao, sầu riêng “chín rụng” mất giá?
Vào thời điểm Covid-19 bùng phát, cách đây 5-7 năm, nông dân Malaysia đã đổ xô đi trồng sầu riêng khi giá Musang King đạt đỉnh ở Trung Quốc. Nay, các cây đồng loạt đến tuổi thu hoạch. Hiện tượng thời tiết khô nóng khắc nghiệt do El Nino gây ra cú sốc sinh lý, ép sầu riêng trên khắp cả nước bung nở hoa cùng một lúc thay vì rải rác như quy luật tự nhiên. Cuối cùng, chính đặc tính “chín rụng” lại trở thành điểm yếu chí mạng: khi trái đồng loạt rụng xuống, thời hạn bảo quản cực ngắn chỉ trong 2-3 ngày khiến các cơ sở cấp đông và kênh xuất khẩu hoàn toàn quá tải. Không thể neo trái trên cây để hái dần như Thái Lan hay Việt Nam, hàng ngàn tấn sầu riêng buộc phải “đổ tháo” ra thị trường nội địa để vớt vát trước khi hư hỏng, trực tiếp đánh sập giá bán lẻ trong nước.
