Lào đặt mục tiêu xuất 400 tấn sầu riêng sang Trung Quốc, nhưng cuộc chơi đã khác

19/12/2025

LaotianDurian — Một ngôi chợ vùng quê Pakse. Ảnh: Beimeng Fu

Lào đặt mục tiêu chỉ xuất 400 tấn sầu riêng thượng hạng trong năm 2026, sau khi được Trung Quốc cấp phép nhập sầu riêng tươi tuần rồi. Mục tiêu này khiêm tốn so với con số khổng lồ của Việt Nam và Thái Lan, nhưng lại phát pháo tín hiệu mới cho cuộc cạnh tranh trên thị trường sầu riêng Trung Quốc.

Hôm 12-12, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã cấp phép cho sầu riêng tươi Lào được nhập vào Trung Quốc. Các nhà phân tích tin rằng Lào sẽ là đối thủ mới đáng nể trên thị trường sầu riêng vốn đang chật hẹp này nhờ ba lợi thế: lao động giá rẻ, tuyến đường sắt Vientiane – Côn Minh và mối quan hệ nồng ấm với Bắc Kinh.

Lợi thế hậu cần và “ngoại giao sầu riêng”

“Điều quan trọng nhất là hậu cần, và sau đó là lao động”, tông Lim Chin Khee, là cố vấn của Học viện Sầu riêng tại Malaysia nói với Bangkok Post. Ông cho rằng hương vị sầu riêng của Lào sẽ không khác biệt nhiều so với sầu riêng trồng ở các nước láng giềng như Thái Lan và Việt Nam, bởi điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của ba nước tương tự nhau.

Bắc Kinh đang sử dụng chiến lược “ngoại giao sầu riêng” để thắt chặt quan hệ với các nước Đông Nam Á, trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Trung không hề hạ nhiệt. Trong chuyến thăm Vientiane tháng 10-2024, Thủ tướng Lý Khắc Cường đã khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác với Lào để hỗ trợ quốc gia không có bờ biển kết nối thương mại với thế giới bên ngoài qua hệ thống đường sắt và đường bộ.

Năm 2021, tuyến đường sắt dài hơn 420 cây số nối Boten – Vientiane trị giá 6 tỉ đô la được hình thành, với phần lớn vốn vay từ Trung Quốc. Giá trị xuất khẩu nông sản từ Lào sang Trung Quốc đã gia tăng sau khi tuyến đường sắt này hình thành, theo ông Rajiv Biswas, CEO của hãng nghiên cứu Asia-Pacific Economics. Ông nói quyết định mở cửa của Trung Quốc sẽ củng cố hơn nữa quan hệ thương mại song phương Lào – Trung cũng như quan hệ Trung Quốc – ASEAN.

Trang Lancang – Mekong Corporation (lmcchina.org) của Trung Quốc cho biết khối lượng các mặt hàng nông sản của Lào (gồm trái cây tươi, khoai mì, cao su, gạo) xuất sang các thành phố lớn của Trung Quốc như Côn Minh, Trùng Khánh và Quảng Châu trong năm 2024 tăng 79% so với năm trước. Các số liệu của chính phủ Trung Quốc nói trong 10 tháng đầu năm 2025, tổng giá trị hàng hóa trao đổi qua tuyến đường sắt này đạt hơn 22 tỉ nhân dân tệ (3,1 tỉ đô la), tăng hơn 45% so với cùng kỳ. Năng lực tải của mỗi chuyến tàu hiện là 2.500-2.800 tấn, và đã đạt 3.300 loại mặt hàng so với chỉ 10 loại khi khai trương.

Thách thức của thị trường tỉ đô

Lào có tham vọng phát triển nhanh chóng ngành công nghiệp sầu riêng. Các nhà đầu tư từ Việt Nam, Thái Lan và Trung Quốc đã đầu tư lớn vào các đồn điền tại đây nhiều năm qua. Tháng 10-2025, Lào công bố chiến lược phát triển cây sầu riêng trong 25 năm. Hiện diện tích trồng đạt 20.000 ha, với hơn 10.000 cây đang cho trái. Lào đặt mục tiêu có khoảng 270.000 cây sầu riêng vào năm 2029, với sản lượng 24.300 tấn.

Tuy nhiên, cuộc chơi thực tế không dễ dàng. Tuyến đường sắt Vientiane – Boten có thể tạo lợi thế cho sầu riêng Lào, nhưng hiện lợi thế này đang “rơi vào tay” Thái Lan. Tuyến đường sắt có phòng lạnh này giúp sầu riêng Thái Lan đến các thành phố ở Trung Quốc chỉ trong hai ngày. Trong tám tháng đầu năm 2025, Thái Lan đã xuất hơn 150.000 tấn sầu riêng sang Trung Quốc qua tuyến đường sắt này.

Rào cản chính còn nằm ở chất lượng. Trung Quốc không còn là thị trường “dễ tính”. Năm ngoái, Việt Nam xuất khoảng 740.000 tấn sầu riêng sang Trung Quốc, còn Thái Lan đạt 850.000 tấn, nhưng chất lượng đang là vấn đề cho cả hai. Đầu năm nay, Trung Quốc đã trả hàng loạt các lô sầu riêng của Việt Nam và Thái Lan bị nhiễm Cadimi và chất vàng O.

Các lô sầu riêng nhập từ các nước đều phải tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống truy xuất nguồn gốc và vệ sinh an toàn thực phẩm của GACC. Các nhà phân tích chỉ ra ba điểm chính cần lưu ý: quản lý tại vườn, quy trình đóng gói và truy xuất nguồn gốc.